पौष १४, चितवन। चितवनका सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहमा प्रतिनिधित्व गर्ने युवाहरुको संख्या न्युन देखिएको छ । वन उपभोक्ता समुहका १ हजार १०८ पदाधिकारी मध्ये ३० वर्षमुनिका युवा ६७ जना मात्र रहेका छन् ।
प्रतिशतमा हेर्दा यो संख्या ६ प्रतिशत मात्रै हो । कागजमा हेर्दा सानो देखिने यो आंकडाले वनको दीगो व्यवस्थापन र भविष्यको नेतृत्वमा ठूलो चुनौती संकेत गरेको छ। डिभिजन वन कार्यालय चितवनले पनि सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहहरूलाई कार्यसमितिमा युवाको प्रतिनिधित्व बढाउन आग्रह गरेको छ ।उमेर समूहअनुसार हेर्दा ४१ देखि ५० वर्ष उमेर समूहका पदाधिकारी सबैभन्दा धेरै ३५ प्रतिशत अर्थात ३९० जना छन् । त्यस्तै ३१ देखि ४० वर्ष उमेर समूहमा २७ प्रतिशत अर्थात ३०१जना, ५१ देखि ६० वर्ष उमेर समुहमा २३ प्रतिशत अर्थात २९५ जना रहेका छन् । ६१ देखि ७० वर्ष उमेर समूह ७ प्रतिशत अर्थात ७४ जना र ७० वर्षमाथिका २ प्रतिशत अर्थात १७जना रहेका छन् ।
हाल सामुदायिक वनको नेतृत्व मुख्यतः ४१–५० वर्ष उमेर समूहको वर्चस्वमा छ । वन व्यवस्थापनमा अनुभव महत्वपूर्ण भए पनि युवाको न्यून सहभागिताले दीर्घकालीन नेतृत्व विकासमा जोखिम बढेको छ । युवाशक्ति वन संरक्षण, व्यवस्थापन र नवप्रवर्तनका लागि महत्वपूर्ण आधार हुन् । तर हालको अवस्थाले युवा पुस्ता सामुदायिक वनको निर्णय तहमा पुग्न नसकेको देखाएको छ ।
जिल्लामा सामुदायिक वन मात्र नभई अन्य सामाजिक क्षेत्रमा समेत ३० वर्षमुनिका युवाको उपस्थिति कमजोर हुँदै जानु चिन्ताजनक विषय हो । वन कार्यालयले गरेको अध्ययन अनुसार आगामी केही वर्षभित्र सामुदायिक वनको नेतृत्वमा संक्रमणको संकट आउन सक्ने सम्भावना छ । यसको समाधानका लागि आगामी साधारण सभा तथा समिति बैठकहरूमा युवा सहभागिता विषयलाई प्राथमिक एजेन्डा बनाउन, युवालाई साधारण सभामा उपस्थित गराउन, वन व्यवस्थापन, भ्रमण, तालिम तथा अध्ययन कार्यक्रममा युवालाई सक्रिय रूपमा संलग्न गराउन डिभिजन वन कार्यालयले आग्रह गरेको छ ।
यस्तै, विधान संशोधन वा आपसी सहमतिमार्फत ३० वर्षमुनिका युवाका लागि निश्चित सिट सुरक्षित गर्ने, रिक्त पदमा युवालाई क्रमशः जिम्मेवारी दिने र आगामी १–२ कार्यकालभित्र कार्यसमितिमा उल्लेख्य युवा उपस्थिति सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य लिन सुझाव समेत दिइएको छ ।
डिभिजन वन कार्यालयले चितवनलाई देशभर युवाशक्ति समावेशी सामुदायिक वन व्यवस्थापनको नमुना जिल्लाका रूपमा विकास गर्न सकिने उल्लेख गर्दै सबै उपभोक्ता समूह, महासंघ र सरोकारवालासँग आवश्यक समन्वय र सहकार्यको अपेक्षा गरेको छ । त्यस्तै सोमबार चितवनमा सामुदायिक वनमा युवाको कम्तीमा २५ प्रतिशत प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने घोषणापत्र जारी गरिएको छ । बागमती प्रदेश सरकार र वन तथा वातावरण मन्त्रालयका मन्त्री भरत बहादुर केसीको प्रमुख उपस्थितीमा डिभिजनस्तरीय युवा संवाद कार्यक्रममार्फत यस्तो प्रतिबद्धता सार्वजनिक गरिएको हो । कार्यक्रममा जिल्लाका विभिन्न सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका करिब ८० जना ४० वर्षसम्मका युवा सहभागी थिए । कार्यक्रममा युवाले वनमा आधारित उद्यम विकासका लागि सरल र युवा–मैत्री प्रक्रिया आवश्यक रहेको र उत्पादनमा आधारित अनुदानको व्यवस्था हुनुपर्ने माग उठाएका छन् ।
साथै, सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई विकास निर्माणमा प्रवेशद्वारको रूपमा संलग्न गराउने कानुनी व्यवस्था, ऐन र कानून निर्माणमा युवाको सहभागिता सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता र भ्रष्टाचारमुक्त वन अभियानमा शून्य सहनशीलता नीतिको अठोट घोषणापत्रमा समावेश गरिएको छ ।
कार्यक्रममा मन्त्री केसीले युवाका सवाल सम्बोधनका लागि आवश्यक कानुनी र कार्यक्रमगत व्यवस्था गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो । युवाहरूको एकै स्वर थियो, “हामी नेतृत्वमा आउन चाहन्छौं, तर हामीलाई ‘तिमीहरू नयाँ छौ, पालो आउने छ’ भनी पन्छाइन्छ ।”
कार्यक्रम डिभिजन वन कार्यालयको आयोजना तथा तराई भू–परिधि तथा संरक्षण कार्यक्रम, फेकोफन चितवन र चितवन गार्डेन रिसोर्ट टिमको सहकार्यमा सम्पन्न भएको थियो ।
